AAC to alternatywne i wspomagające sposoby porozumiewania się (z angielskiego Augmentative and Alternative Communication). To zbiór metod i narzędzi, które wspierają mowę albo ją zastępują, gdy mówienie jest utrudnione lub niemożliwe.
Dla wielu naszych uczniów AAC jest codziennym sposobem na to, żeby powiedzieć, czego chcą, co czują i co myślą. Dlatego komunikacja wspomagająca przenika całą pracę szkoły: lekcje, terapię, uroczystości i kontakt z rodzicami.
Komunikacja to prawo, nie przywilej. Każde dziecko ma prawo mówić na swój sposób.
Jak pracujemy
Dobór systemu zawsze zaczyna się od dziecka: od tego, jak rozumie mowę, jak się porusza, co je motywuje i z kim się porozumiewa. Na co dzień korzystamy z kilku uzupełniających się narzędzi.
Gesty Makaton
System łączony, w którym znak wykonywany dłońmi idzie w parze z mówionym słowem i symbolem graficznym. Gesty pomagają szybciej wyrazić potrzebę, a przy okazji wspierają rozwój mowy, bo łączą ruch, obraz i dźwięk.
Symbole PCS, tablice i książki komunikacyjne
Tablice tematyczne i książki komunikacyjne pozwalają budować wypowiedzi przez wskazywanie symboli palcem, wzrokiem albo ruchem głowy. Zaczynamy od prostych plansz na codzienne sytuacje, a potem stopniowo poszerzamy słownictwo i długość zdania.
Komunikatory i aplikacje
Tablety i urządzenia z syntezatorem mowy odczytują wybrane symbole na głos. Dzięki nim uczeń może zadać pytanie, opowiedzieć o czymś i wziąć udział w rozmowie także poza szkołą.
Dla rodziców: od czego zacząć
Nie trzeba czekać, aż dziecko zacznie mówić. Im wcześniej wprowadzimy komunikację wspomagającą, tym szybciej dziecko zaczyna rozumieć świat i brać udział w życiu rodziny.
- Obserwuj dziecko Co lubi, w jaki sposób pokazuje swoje potrzeby.
- Skonsultuj się ze specjalistą Logopedą, terapeutą AAC lub pedagogiem specjalnym.
- Zacznij od kilku symboli Z codziennych sytuacji, na przykład „jeść”, „pić”, „bawić się”.
- Używaj ich systematycznie Mów i jednocześnie pokazuj gest lub wskazuj symbol.
- Ciesz się każdym sukcesem Nawet jedno wskazanie obrazka to krok ku samodzielności.
Warto pamiętać, że AAC nie zastępuje mowy i jej nie blokuje. Bardzo często pomaga ją rozwinąć.
Październik, Miesiąc Świadomości AAC
Od 2007 roku październik jest na całym świecie miesiącem poświęconym komunikacji alternatywnej i wspomagającej. Obchodzimy go w szkole co roku, a przy tej okazji przygotowujemy materiały, z których korzystają także osoby spoza naszej placówki:
- cykl filmów z gestami Makaton: rzeczowniki, czasowniki i osoby, nagrane z myślą o użytkownikach AAC, ich rodzicach i nauczycielach,
- tablice AAC do piosenek o porach roku, dniach tygodnia i jesieni, przygotowane w symbolach PCS,
- spotkania i warsztaty otwarte dla mieszkańców miasta, w tym cykl „Porozmawiajmy o AAC, oswoić to co niezrozumiałe”.
Zajęcia „GADUŁKI” (program archiwalny)
Program rozwoju kompetencji językowych i komunikacyjnych, prowadzony w szkole od października 2019 roku. Zajęcia odbywały się dwa razy w tygodniu, a prowadziły je mgr Agnieszka Kazimierska-Bauerek i mgr Agnieszka Paluch.
Celem programu było podniesienie sprawności komunikacyjnej uczniów, zarówno tych mówiących, jak i porozumiewających się technikami AAC. Pracowaliśmy nad słownictwem, samodzielnością w budowaniu wypowiedzi i skutecznością porozumiewania się w mowie, w piśmie i w każdy inny możliwy dla ucznia sposób.
„Nie mówię, ale się porozumiewam” (projekt archiwalny)
Projekt wymiany młodzieży, który prowadziliśmy wspólnie ze szkołą Pestalozzi-Schule w Essen w ramach Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży, pod hasłem „Wspólna Europa. Jeden cel”. Wzięli w nim udział uczniowie niekomunikujący się fonicznie, po obu stronach granicy. Założenie było proste i odważne: skoro żadna z grup nie porozumiewa się mową, a do tego dzieli je język, to sprawdźmy, czy porozumienie w ogóle jest możliwe.
Okazało się, że jest.
Choć jesteśmy osobami niekomunikującymi się werbalnie, to porozumiewaliśmy się doskonale. Jak się okazało, słowa są tylko jednym z elementów komunikacji międzyludzkiej.
Wizyta w Zabrzu, kwiecień 2018
Przez pięć dni gościliśmy uczniów, nauczycieli i asystentów z Essen. Każdy dzień miał inny język porozumienia:
- Sport Zwiedzanie Areny Zabrze, gry i zabawy ruchowe sprzyjające komunikacji: nordic walking, mini-golf, disc-golf, goalcha i zumba, a po południu basen Aquarius.
- Muzyka i taniec Dzień zbiegł się z 35. jubileuszem szkoły. Były warsztaty muzyczno-instrumentalne, aktywne słuchanie muzyki metodą Batii Strauss, warsztaty bębniarskie i wieczorny koncert w zabrzańskiej filharmonii.
- Nauka Eksperymenty poprowadzone przez dr Sylwię Lewicką: wybuch wulkanu, lampa lawowa, siła wiatru. Potem sensoplastyka i warsztaty rękodzieła.
- Teatr Zajęcia z aktorem i instruktorem teatralnym Markiem Stecko. Uczestnicy poznali teatr cieni, teatr ciemności i teatr żywego planu, opowiadając tę samą historię na trzy sposoby, a na koniec odebrali dyplomy aktora.
- Przyroda Gra terenowa z harcerzami, pokaz psów ratowniczych, dogtrekking i wizyta w Parku 12C przy Sztolni Królowa Luiza.
Rewizyta w Essen, październik 2018
W październiku to my pojechaliśmy do Niemiec, razem z nauczycielami i rodzicami. W szkole przywitano nas technikami AAC, a burmistrz Essen Thomas Kufen przyjął grupę w ratuszu.
Osią pobytu był projekt plastyczny „Krzesła robią słowa”. Uczestnicy dobrali się w polsko-niemieckie pary, każda dostała krzesło, temat i materiały, a potem przez cały tydzień „ubierała” swoje krzesło w słowa. Prace pokazano na wernisażu kończącym wizytę.
Osobny dzień poświęcono rodzinom. Spotkanie z rodzicami i rodzeństwem niemieckich kolegów było sprawdzianem komunikacji wspomagającej w najbardziej naturalnych warunkach, jakie można sobie wyobrazić.
Wyróżnienie w Berlinie
14 lutego 2019 roku projekt otrzymał wyróżnienie Polsko-Niemieckiej Nagrody Młodzieży w kategorii wymiany szkolnej. Do konkursu „Razem w Europie. Jeden cel” zgłoszono 80 projektów, z czego 17 znalazło się w rundzie finałowej. Patronat honorowy objęły minister edukacji narodowej oraz niemiecka minister do spraw rodziny, seniorów, kobiet i młodzieży.
Zanim jeszcze poznaliśmy wynik, uczestnicy podsumowali to tak:
Nieważne, czy zwyciężymy, czy też nie. Czujemy się wygranymi, bo udało nam się przeżyć dwa cudowne spotkania pomimo tego, że nie mówimy, ale się porozumiewamy.
